واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
920
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
داستان هجوم مغولان « 1 » مىگويد كه چنگيز خان خبر شكست واليان را پس از تسخير طالقان دريافت داشت و بىدرنگ به لشكركشى اقدام كرد و از طريق گرزوان « 2 » به باميان رسيد و در نتيجهء مقاومت ساكنان گرزوان يك ماه تمام در آنجا متوقف گشت . در طى محاصرهء باميان موتوگن [ در تأليف جوينى : « ماتيگان » ] نوهء محبوب چنگيز خان ، پسر جغتاى مقتول شد . بدين سبب فرمانى صادر شد كه پس از تسخير شهر جاندارى در آنجا زنده نگذارند . اين شهر را « موباليغ » [ در تأليف جوينى و وصاف : « ماؤوباليغ » ] لقب دادند ( بمعنى « شهر بد » [ « ديه بد » - جوينى ] . جوينى در فصل بعد « 3 » مىگويد كه چنگيز خان پس از شكست سرداران خويش مستقيما راه غزنه پيش گرفت و « دو كوچه مىرفت چنانك طعام نمىتوانست پختن » . در فصل مربوط به جلال الدين از حركت به سوى باميان به هيچگونه سخن گفته نشده و در فصل مربوط به امين الملك و اغراق نيز چيزى از اين مقوله بيان نگشته ، ولى خبرى كه در جاهاى ديگر ديده نمىشود اضافه شده ، داير بر اينكه بخشى از لشكريان شيكى قوتوقو كه در حدود 12 - 10 هزار نفر بودهاند ، پيش از تصادم با جلال الدين ، غزنه را غارت كرد ، و در آن زمان در غزنه لشكرى وجود نداشته ،
--> ( 1 ) - جوينى ، چاپ قزوينى ، I ، 104 و بعد ؛ 143 - 142 . Schefer , « Chrestomatie Persane » , t . II , pp . ( 2 ) - در [ منتخبات ] شفر و نسخهء خطى GPB ، 2 ، 34 ، ورق 46 : « كروران » ؛ در نسخهء خانيكوف : « كرذوان » ؛ در چاپ قزوينى ، I ، 105 : « كرزوان » يحتمل قلعهء رنگ در گزروان ( Guzarwan ) كه الغ خان رئيس آنجا بوده منظور نظر است ( جوزجانى ، ترجمهء راورتى ، II ، 1003 ؛ ( چاپ ناسائو - ليس ، 343 ) ) . ( 3 ) - چاپ قزوينى ، I ، 106 .